5. DAĞILIŞ ALANLARI
Günümüzde yaşamakta olan Ellobius cinsine bağlı E. fuscocapillus, E.
lutescens, E. talpinus, E. tancrei ve E. alaicus türleri
bulunmaktadır (Pantalayev,1998). Bu türler allopatrik dağılım göstermekte olup
Palaearktik bölgede dağılış gösterirler (Şekil 11).
Şekil 11. Ellobius cinsinin dağılış alanı (Pantaleyev, 1998)
E. fuscocapillus İran, Afganistan, Pakistan; E. talpinus Ukrayna, Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Afganistan; E. tancrei Kırgızistan, Tacikistan ve Moğolistan; E.alaicus Kırgızistan (Bu tür Kırgızistan’da endemiktir) ve E. lutescens İran, Ermenistan, Azerbaycan ve Anadolu’da dağılış göstermektedir (Ognev 1947, Ellerman ve Morisson-Scott 1951, Walker 1964, Roberts 1977, Corbet 1978, Corbet & Hill 1991, Pantaleyev, 1998). Cinsin dağılımının batı sınırını Doğu Anadolu bölgesinin Van ve Hakkari civarı oluşturmaktadır (Coşkun 2000).
Bu türler tamamen yer altı yaşamına adaptasyon sağlamış olup, aile bireylerinden oluşan topluluklar halinde yaşarlar ve bitkilerin kök, yumru, soğan, rizom gibi yeraltındaki kısımları ile beslenirler.
5.1. Türkiye’deki Dağılış Sınırları
Bu tür Türkiye’de yalnızca Van ve Hakkari illeri sınırları içerisinde dağılış göstermektedir. Yaptığımız araştırma sonucunda dağılış sınırları şöyledir.
5.1.1. Güney Sınırları
Güneyde Şırnak-Uludere-Çukurca-Hakkari bölgesinde bu türe rastlanmamaktadır. Hakkari civarında Talpa (Köstebek) populasyonu bulunmaktadır. Buna karşılık Yüksekova ve Başkale’de Ellobius lutescens bulunmaktadır (Şekil 8). Yüksekova’dan daha güneyde bulunan Şemdinli’de arazi çalışması yapma olanağı bulamadığımızdan bu sahada bulunup bulunmadığını bilemiyoruz. Dolayısıyla güney sınırı Yüksekova’ya kadar belirlenebilmiştir.
5.1.2. Güneybatı Sınırları
Van-Çatak
yol ayırımından itibaren Kızıltaş ve Kayaboğaz köyleri arasına kadar (Çatak’a 32
km kala) olan bölgede Ellobius dağılış göstermektedir (Şekil 12). Daha
güneyde bulunan Yenimahalle ve Elmacı Köylerinden itibaren dağlık alanlar
başlamakta ve Ellobius yuvalarına rastlanmamaktadır. Dolayısıyla
güneybatı sınırları Kayaboğaz Köyü kuzeyinde sona ermektedir.
Şekil 12. Ellobius lutescens’in güneybatı sınırları.
5.1.3. Doğu Sınırları
En doğuda Van-Saray Belde’sinde örnek toplanmış, Albayrak’ta ise toprak kümelerine rastlanmıştır. Bu türün İran, Azerbaycan ve Ermenistan’da dağılış gösterdiğine dair kayıtlar bulunduğundan Doğu sınırı yurdumuz sınırları dışında devam etmektedir.
5.1. 4. Kuzey Sınırları
Ellobius lutescens’in kuzey sınırları Muradiye-Çaldıran arasında Gönderme Köyü’nün hemen güneyinde dağılış alanları başlamaktadır Şekil 13). Muradiye’den 8 km kuzeye kadar olan sahada bol miktarda bu hayvanların toprak kümelerine rastlanmaktadır. Çaldıran’a 5 km kala Ayrancı Köyünde ise Spalax yuvaları başlamaktadır. Gönderme Köyü ile Ayrancı Köyleri arasında her iki gruba da rastlanmamaktadır.
Şekil 13. Ellobius lutescens’in kuzey sınırları.
5.1.5. Batı Sınırları
Tatvan-Gevaş arasında Kuskunkıran Geçidinden sonra Yoldöndü Köyüne kadar Spalax ve Talpa populasyonları aynı alanlarda bulunmakta, Ellobius’a ise rastlanmamaktadır. Yoldöndü Köyü ile Uysal Belde’si arasında kalan sahada ise boş bir alan görülmektedir. Uysal Belde’sinden 5-6 km doğuda Güzelkonak Köyü arazisinde yoğun şekilde (Özellikle pancar tarlalarında) Ellobius’lara rastlanmaktadır (Şekil 14).
Şekil 14. Ellobius lutescens’in batı sınırları
Van Gölünün güneyindeki bu türün batı sınırını Uysal Beldesi civarı oluşturmaktadır. Van Gölü’nün batı kıyısında (Ahlat-Adilcevaz-Erciş) ise Ellobius bulunmamakta bu alanlarda Spalax’lar dağılış göstermektedir.
Resim 2. Van-Çatak ‘da Ellobius lutescens’in güney sınırlarının olduğu bölge.
Resim 3. Van-Çatak ‘da Ellobius lutescens’in güney sınırlarındaki habitatı.