4. MATERYAL VE YÖNTEM
Araştırma sahası Doğu Anadolu’da yaklaşık 21.000 km2’lik alanı kapsamaktadır. Bölge yüksek dağlık alanlar ve bunlar arasında kalan düzlüklerden oluşmaktadır. Bölgenin denizden yüksekliği 1500-3000 m arasında değişmektedir. Bölgede karasal iklim görülmekte ve step vejetasyonu hakimdir.
Materyal oluşturan 42 örnek (18 ♀, 24 ♂) yapılan arazi
çalışmalarında bölgenin farklı 12 lokalitesinden (42o 30'- 44o
40' Doğu, and 37o 20'- 39o 10' kuzey), galeri
sistemlerinin açılıp, açılan kısmın hayvan tarafından kapatılmaya çalışılması
sırasında çapa ile arkadan yolunu kesmek suretiyle toplandı. Herhangi bir kapan
kullanılmadı. Örnek alınan lokaliteler Şekil 8’de verilmiştir.
Şekil 8.Ellobius lutescens’in Türkiye’deki Dağılış alanları
1. Van-Ovapınar (Van’ın 50 km kuzeyi, Coşkun 1997’nin materyali) 6; 2. Hakkari-Yüksekova-Suüstü Köyü Büyükçiftlik Köprüsü mevkii 2; 3. Hakkari-Yüksekova-Hanemusa Köyü 1; 4. Van-Başkale 1 km güneyi 1; 5. Van-Gürpınar-Köprüler Köyü 1 km güneyi 5; 6. Van-Gevaş-Cafer’in yeri 6; 7. Van-Gevaş-Güzelkonak Köyü 2 km doğu 4; 8. Van-Saray 4; 9. Van-Muradiye-Balıklı Köyü 3 km güneyi 6; 10. Van-Muradiye-Gönderme Köyü 2 km güneyi 4; 11. Van-Çatak-Köklü Köyü 3 km batısı 1; 12.Van-Çatak-Kayaboğaz Köyü 8 km kuzeyi 2 adet örnek toplanmıştır. (Erçek bu türün tip yeri)
Hayvanların cinsiyetleri belirlendikten sonra ağırlıkları alınıp, üç dış vücut ölçüsü (baş+beden, kuyruk ve ardayak) alındı (Şekil 9).
Meme uçlarının durumuna bakılarak dişilerin hamile olmaları veya emzirme döneminde olup olmadıkları belirlendi.
Örnekler Dicle Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Zooloji araştırma laboratuvarında korunmaktadır.
Şekil 9.
Dış vücut ölçüleri. 1. Baş+beden, 2. Arka ayak , 3. Kuyruk uzunluğu.
Baş iskeleti preparasyonu kaynatmak suretiyle yapıldı. Hayvanların yaşları molar dişlerinin aşınım dercelerine göre yapıldı. Yaşlı ve ergin örneklerde dişlerin çiğneme yüzeylerindeki mine kıvrıntıları ve yaptıkları girinti ve çıkıntılar sığlaşmaktadır. Gençlerde ise bu yapılar daha belirgindir.
Karyotip analizi için femur'dan alınan kemik iliğinden Lee ve Elder (1980 ile Seabright (1971)’in yöntemlerinden yararlanarak mitoz geçirmekte olan hücrelerden metafaz plaklarının preparasyonları yapıldı.
Örneklerin dış morfolojik özellikleri, baş iskeleti ve diş yapısı, kromozom sayısı ve kromozom morfolojileri incelendi. Taksonomik karakterleri, dış ve baş iskeleti ölçüleri literatür bilgileriyle karşılaştırıldı. Bazı biyolojik özellikleri arazi gözlemleri sırasında tutulan notlardan (Ek.3) ve laboratuvar’da besleme kafesleri içerisinde yapılan gözlemlerden elde edildi. Besleme kafesleri içerisinde herhangi bir özel koşul oluşturulmadan günlük koşullar altında tutularak davranış, beslenme ve üreme gibi bazı biyolojik özellikleri gözlendi.
Baş iskeleti preparasyonundan sonra 0.1 mm duyarlı kumpas ile Niethammer and Krapp (1978)’in belirttiği şekilde baş iskeletine ait 18 ölçüm yapıldı (Şekil 10).
Şekil 10. Baş iskeletine ait ölçülerin alındığı yerler. A-Dorsal, B- Ventral, C- Lateral, D- Mandibula, 1. Maksimum kafatası uzunluğu, 2. Condylonasal uzunluk, 3. Zigomatik genişlik, 4. Nasal uzunluk, 5. İnterorbital genişlik, 6. Beyin kapsülü genişliği, 7. Üst molarlar dizi uzunluğu, 8. Üst molarlar alveol uzunluğu, 9. İncisive foramen uzunluğu, 10. Rostrum genişliği, 11. Üst diastema uzunluğu, 12. Kafatası yüksekliği, 13. Mandibula uzunluğu, 14. Coronoid çıkıntı yüksekliği, 15. Alt molarlar alveol uzunluğu, 16. Alt molarlar dizi uzunluğu, 17. Alt diastema uzunluğu, 18. Mandibula yüksekliği.