TÜRKİYE Ellobius (Rodentia: Mammalia) CİNSİNİN TAKSONOMİSİ, DAĞILIŞI VE KARYOLOJİSİ

    TÜBİTAK- TBAG 1751 (198T143) No’lu

    Araştırma Projesi

                        Doç.Dr. YÜKSEL COŞKUN

                        Arş.Gör. SERVET ULUTÜRK

                    NİSAN 2001

                    DİYARBAKIR

ÖNSÖZ

Türkiye ılıman kuşakta yer alıp, üç kıtanın birleştiği coğrafyada bulunmaktadır.  Jeolojik yapısı ve geçmişi, Ekolojik ve iklim koşullarının çeşitliliği nedeniyle eşsiz bir biyolojik zenginliğe sahiptir.  Bu nedenle biyolojik zenginliklerimizi tanımak, korumak, değerlendirmek ve onlara sahip çıkmak durumundayız.

Türkiye’nin biyolojik zenginliklerinden biri olan memeli hayvanların araştırılması, bunların biyolojik özelliklerinin, davranışlarının, sistematik durumlarının ve dağılış alanlarının  bilinmesi önem taşımaktadır. Bu canlılardan en iyi şekilde yararlanma, bunların zararlarını önleme, korunmalarını, yaşamlarını ve yaşam alanlarının devamlılığının sağlanması gereklidir.

 İlk defa 1897 yılında yabancı bir araştırıcı tarafından yurdumuzda tanımlanan Ellobius lutescens türü ile ilgili olarak o tarihten beri ayrıntılı bir  araştırma yapılmamış olup bu türün biyolojik özellikleri ve dağılış gösterdiği alanlar bilinmemektedir. Bu durum memeli hayvanlarımızın belirlenmesi konusunda bir eksikliktir.

Bu eksikliğin giderilmesi amacıyla   TÜBİTAK’a “Türkiye Ellobius (Rodentia: Mammalia) Cinsinin Taksonomisi, Dağılışı ve Karyolojisi” konulu araştırma projesini sundum. Türkiye’de bilimsel çalışmalara büyük katkısı olan TÜBİTAK’ın uygun görüp desteklemesiyle bu çalışma gerçekleşme şansı bulmuş oldu.

Katkılarından dolayı TÜBİTAK’a ve TBAG çalışanlarına; projenin arazi ve laboratuvar çalışmaları sırasında büyük bir özveri gösteren Arş. Gör. Servet ULUTÜRK, Yüksek Lisans öğrencisi Gökhan YÜRÜMEZ ve Erkan GERÇEK’e teşekkürü bir borç bilirim.

Prof. Dr. Yüksel COŞKUN

Proje Yürütücüsü

ÖZET

            Ellobius cinsine bağlı türler Palaearktik bölge hayvanları olup Azerbaycan, Ermenistan, Kafkaslar ve Doğu Anadolu’da dağılış gösterirler. Ellobius lutescens türü ilk olarak 1897 yılında Thomas tarafından Van’dan toplanan örneklerle tanımlanmıştır.

            Doğu Anadolu bölgesinin Van ve Hakkari civarında 12 farklı lokaliteden toplanan 42 örnek materyali oluşturmaktadır. Bu hayvanların arazi ve laboratuvar gözlemlerinden elde edilen bilgiler değerlendirilmiştir. Bazı biyolojik özelliklerinin belirlenmesi için canlı toplanan hayvanlar laboratuvarda kafeslerde tutulmuştur. Toplanan hayvanlara ait post, baş iskeletleri ve kromozom preparatları Dicle Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümünde korunmaktadır. Kromozom preparasyonu femurdan alınan kemik iliğinden havada kurutma tekniği ile elde edilmiştir.

            Bu hayvanlar toprak altında kazdıkları galeri sistemleri içerisinde aile halinde toplu olarak yaşarlar ve bitkilerin toprak altı kısımlarıyla beslenirler. Yer altı tünellerini toprağı ön kesici dişleriyle eşerek ve çıkan toprağı ayaklarıyla dışarı atmak suretiyle oluştururlar.

            Ellobius lutescens türünün erkek ve dişi bireylerinde 2n=17 (NF=34) kromozomu bulunur. Her iki eşeyinde karyotipi 8 çift submetasentrik ve bir küçük submetasentrik kromozomdan oluşmaktadır. Hem erkek hemde dişilerde yalnızca bir X cinsiyet kromozomu vardır.

            Bu çalışmada, Doğu Anadolu’da dağılış gösteren Ellobius lutescens türünün bazı biyolojik, morfolojik ve karyolojik özellikleri araştırılmıştır. Bilinen dağılış alanları dışında Hakkari-Yüksekova’ya kadar dağılış gösterdikleri belirlenmiştir.

Anahtar kelimeler: Ellobius, Ellobius lutescens, Morfoloji, Karyoloji, Dağılış, Türkiye.

ABSTRACT

The mole vole, genus Ellobius are Palearctic region animals which distributed in Iran, Azerbaijan, Armenia, Transcaucasia and East Anatolia. Ellobius lutescens was first described by Thomas 1897, on the specimens collected from Van-eastern Anatolia.

The material of 42 specimens of  Ellobius lutescens was collected at 12 different localities in Van and Hakkari regions from east Anatolia. Field observations and laboratuary findings evaluated. Live animals have been kept in the Lab. to investigate the  some biological  peculiarities. Skins and skulls of dead animals have been deposited at the Dicle University, Science and Art Faculty, Biology Department. Preparations of mitotic chromosomes were obtained from bone marrows by means of the general air-drying technique.

The Mole voles are vegeterian and live as a family and forage  in underground burrow systems. They prepare its underground tunnels by scratching the soil with its incisors and pushing the loosened soil behind its body with its fore and hind  limbs. Mole Voles feed primarily on large subterranean edible parts of plants.

This species carries an apparently identical karyotype (2n=17, NF=34) in both sexes. The karyotype consists in both males and females of 8 pairs of biarmed autosomes and a single small submetacentric chromosome. Both sexes have the chromosome constitution XO.

In this study, some biological, morphological and karyological peculiarities were evaluated and distribution of E.lutescens in East Anatolia was investigated. A new finding of E.lutescens is reported to Hakkari-Yüksekova of the previously known border of the species range in Turkey.

Key Word: Ellobius, Ellobius lutescens, Morphology, Distribution, Karyotype, Turkey

 İçindekiler        Ana Sayfa      Sayfa Başı